دیوان معجز شبستری، جلد اول، بخش دوم

دیوان معجز شبستری، جلد اول، بخش دوم 2

قیزلار و خانیملار ایچون. 2

اوخویون. 3

اوخودون قیزلاری.. 6

اولاجاق. 12

قیزلار. 14

باجیلار. 16

قیزیل گوله سن. 18

عیدیانه خانم سوره 20

ایستر، ایستَمَز. 22

گلین. 23

هر زادی آنلار ملک نساء. 26

ای قیز. 28

قیزیم قیز دوغدی.. 30

کیشیلر. 34

وطن. 35

قصیدۀ مسلسله. 37


دیوان معجز شبستری، جلد اول، بخش دوم

قیزلار و خانیملار ایچون

 


اوخویون

 

دیوان معجز شبستری، جلد اول، صفحۀ 048

 

آروادین بیلسه یازی

ئوزی یازار کاغاذی

یالوارماز یاد کیشیه

سن گئچنده آرازی

 

مانع اولسا یازیا

گئدین دیین قاضیا

غیری ملت ئورگدیر

یازی یازماق تازیا

 

اوخو روسجا و آلمانجا

مجتاج اولما دیلمانجا

هر کس دیسه گناهدی

باشین دولا قیرمانجا

 

ائشیت دَدَن سوزینی

اوخو ئورگن یازینی

قره یازی آغ ایلر

اوخویانین ئوزینی

 

اوخور اوروس قادینی

آنلار علمین دادینی

بیزیم حاجی کیشلر

یازانماز ئوز آدینی

 

گُزین سیل باخ ماشینا

دولانیر ئوز باشینا

بیزده بیر زاد قاییراق

اللشمیه ک بوشینا

 

ایرانلی قند قاییرسا

مجتاج اولماز پروسا

آخوند دییه ر: مسلمان

کافر اولار اوخوسا

 

ایتالیانلار ایمانسیز

انگلیس هم قرآنسیز

بیزه ایگنه ویرمسه

 قالاجاویق تومانسیز

 

آتوموبیل یورودی

توز عالمی بورودی

آرواتلار باخیب دئدی:

بو جیندی یا پریدی؟

 

آتوموبیل قاشدی گئتدی

داغلاری آشدی گئتدی

بیزیم اولاغ یریمز

حوصلم قاشدی گئتدی

 

یایدا سویی دوندیرار

روس، ارمنی و بلغار

سن قیشدا باجارمیرسان

به جهنم، به فی النار

 

من گئدیرم مرنده

تماشادی گلنده

بیزیم ملت یوخلیوب

آییلاجاق ئولنده

 

دالین چویر مایانا

باخما ضرر زیانا

ساققالی قیرخ توک یره

جولفانی گئچ اویانا

 

طیاره چیخدی گویه

گلیرلر بیزیم گویه

بیز نیله روخ گوره سن

اود یاغدیرسا گونیه

 

بیر دانه یوخ آلماندا

حتا فرنگستاندا

فالچی دارالفنونی

مین دانه وار ایراندا

 

ئوکوزی دانانمارام

دوزخده یانانمارام

یر هاوادا دولانیر

من بونا اینانمارام

 

دییرم سور دَریه

اینانما جن، پریه

هر کس گلیر قاباغا

بیز گئدیریک گئریه

 

کِبرین چوخ هنرین یوخ

بیر پوللوق دَیَرین یوخ

فکرین گویلرده گزیر

دنیادان خبرین یوخ

 

 


اوخودون قیزلاری

 

دیوان معجز شبستری، جلد اول، صفحۀ 052

 

 

چیخدی اسفند، گیردی فروردین

وقت عیش و نشاط دور پس از این

 

یِمَلی، ایچمَلی، دانیشمالی

کشمَلی، غصۀ قریشمالی

 

قبل از اینکه سیزی ییَر توپراق

یار مهرویله ایچین قانیاق

 

چون جوانلیق گئدر اولار سیز خوار

یاغدیرار باشوزا قوجالیق قار

 

قامتیز دال کیمی ایکی بوکولر

دیشلریز کلبَتینیله سوکولر

 

ائتمیون فوت فرصت حالی

قیخدیرین بوغلاری و ساققالی

 

وئرمَسه کهنه لر سیزه رخصت

ایله یین من "معجزه" بیعت

 

نه کی وار دور بنیسلی هم سیسلی

اولاجاق هامی "معجزین" مثلی

 

نئجه کی دوشدی دوریه لر موددان

کهنه لیک ده بالام دوشر خوددان

 

حاجی تکلیفین آنلار عالمده

داهی گییمز کفن محرمده

 

اونی آنلار که قان دا لازمدور

تن دیارینده جان دا لازمدور

 

معرفت چون چوخالدی دنیاده

باش اَیَر میرزا اجمد استاده

 

رومله ال اله وئریب بیباک

ارمنینی بیلر اوزی کیمی پاک

 

متأثر اولار او همواره

بیر تیکان باتسا پای بلغاره

 

بیر یهودی گُرنده پزمرده

گَلی فی الفور قلب ائوی درده

 

گورسه بیر صرب آغلاییر، آغلار

یارَلَنمیش یاراسینی باغلار

 

مرد با هوش قلب شئی ساتماز

انگلیس و فرنگی آلداتماز

 

رحم و انصاف و عدلیله یول گئت

بو ریانی میانی گَل ترک ائت

 

بئله ایشلر سنه وئرَر چو ضرر

بو سوزه ایله بیر درست نظر

 

دین عبارتدی راست گئتماقدان

نه "عابینی" بوغازه سوخماقدان

 

بسدی بو قدر پند یارانه

سورَلیم آتی باشقا بیر یانه

 

چوخ دئدیک صنعتیله مذهبدن

دییَلیم بیر قدرده مکتبدن

 

سیز دیوردوز کی خلق روحانی

قویمیور خلق اوخودا نسوانی

 

حاجی آخوند اگر وئره رخصت

قیزلارا مدرسه آچار ملت

 

ایندی کی یوخدی قیدی ملانین

نیه ترپتمیسن به ساققالین؟

 

ایندی ملا ئوزی دییر اوخودون

یوخدی فرقی لپه ایله نوخودون

 

هر گئجه ملته وئریر دستور

اوخودون قیزلاریزی مثل ذکور

 

ایندی گوردوز کی یوخ آخوند دا گناه

سیزده ایمیش تمام استکراه

 

گیرم آخوند آلتی آی ایره لی

بویوروردی: اوخوتمویون هَجَری

 

قیزین هر کس قلم وئره الینه

توپورون ساچینا و ساققالینه

 

گیرم اوّل دییَردی اول ناطق

اوخوسا یازسا قیز اولار عاشیق

 

سورۀ یوسفی قیزا تعلیم

ائدَنه، حق ائدر عذاب الیم

 

ایندی بر عکس هیچ ائتمیر نهی

بلکه نازل اولوب اونا بیر وحی

 

ایندی کی بو ایشه اولوب راضی

ال چکیبدور عناددَن قاضی

 

ایله یین جاره ای به جهل اناث

وقت فرصتدور ای عوام الناس!

 

مین اوج یوز ایلدی یوخلادوز بسدی

گینه ملت یاتارسا ناکسدی

 

بویوروبدور او رهنمای جلیل

فرضدور مؤمنات ایچون تحصیل

 

سوزی سوز چکدی زین مرکبدن

قالدی "معجز" پیاده مطلبدن

 

ای جماعت به حق حریت،

اولماز عالمده بیر بئله فرصت

 

کهنه تاسی و کهنه حمامی

کهنه باشی و کهنه اندامی

 

ایلَیین سیز عوض که وقت گئچیر

وقت فرصتدی قوش قفسدن اوچور

 

جاهلی دعوت ایلیین دینه

قیزلارا علمیله وورون ایگنه

 

تُکذین جهلی اولماسا زائل

اوغلی اولماز تمدنه مایل

 

ایندی که چکدی جهل ال بیزدن

چَکه ک اَل بیزده جهل خونریزدن

 

گتیرَک شهردن معلمه لر

از برای بنات خوش منظر

 

اوخوداق قیزلاری مثال ذکور

عالم شرقی ایلییَک پرنور

 

وارلی بو بارَده اگر همت

ایلیه بختیار اولار ملت

 

نه مریضخانه وار ولایتده

و نه غسالخانه بو کتده

 

بو ایکی شیئه خلقدور محتاج

وارثین رشدی اُلسا قالماز آج

 

سنی ایمان و دین و پول، مذهب

گل قاییتدیر بنات ایچون مکتب

 

اولما مثل حکیم خواجه نصیر

ائتمه نسوانه سنده ظلم کثیر

 

او دییر: قیز گرک قالا جاهل

طبخ ائده ائوده کفتۀ قابل

 

گرچه بیر فیلسوفیمیش طوسی

خیلی صاحب وقوفیمیش طوسی

 

او گمان ایلمیش کی بد اخلاق

عورتی ایلر اوخویوب یازماق

 

حیف صد حیف خواجه نین تنزیل

ایلَمیش شأنینی بو فکر علیل

 

یازدی چون خواجه بو خرافاتی

سوردی میدانه "ملا" لار آتی

 

آلدی هر قیز اله قلم، قد زن

ائتدی تکفیر شیخ اونی فورا

 

ایستدی بیر قیز اوخویا روسی

دئدیلر: گئتدی دین و ناموسی

 

ییخدی ایرانلینین ائوینی بو سُز

وطن اولادی قالدی مثل ئوکوز

 

اوخودی مصحفی عبادالله

بیلمَدی که نَلَر دییر الله

 

قوزادی اللرین قنوته نگار

"و قنا ربنا عذاب النار"

 

یِمَلی نار ظن ائدیب ناری

نار اود دور، نه بیلسین او قاری

 

آغزیوی آچدین آی خانوم پسته

نه دئدین خالقه نماز اوسته؟

 

خبر آلسان دییَر که: من نه بیلیم

اونی بیللَم کی چومبَلم اییلم

 

یاخاسین ییرتدی شیخ دربندی

اهل تبریز باخدی ئورگتدی

 

بسدی بو سوز قیزا معجز

یازیقیز گَلسین انگیزه معجز

 

 


اولاجاق

 

دیوان معجز شبستری، جلد اول، صفحۀ 057

 

 

گورَسَن ای خدا بو خلق نه وقت

مایل کفش دیک دابان اولاحاق؟

 

فالچیا! تاسه باخ گوراخ نه زمان

باجیلار روزنامه خوان اولاجاق؟

 

تا به کی دیو جهل و استبداد

رهبر فرقۀ زنان اولاجاق

 

فالچینین تیر مکرینه جاهل

باجیلار تا به کی نشان اولاجاق

 

نه زامان قیز اوخور، یازار آلله

یارب ایراندا بو هاچان اولاجاق؟

 

تا به کی بیر تیکه چورَکدن ئوتور

قیز اسیر فلان فلان اولاجاق

 

تا به کی بینوا کاسیب قیزینین

عرض و ناموسی رایگان اولاجاق

 

تا به کی بو زواللی مخلوقه

بی مروتلر حکمران اولاجاق

 

تا به کی بیر سفیه نامردین

ظلمی آلتیندا باغری قان اولاجاق؟

 

ائله کی نار شهوتی سوندی

محضر قاضیه روان اولاجاق

 

"بوشادیم قاضیا طلاقینی وئر"

دیوبن قلبی شادمان اولاجاق

 

تا به کی بو آچیلمامیش گوللر

پردۀ غنچه ده نهان اولاجاق؟

 

تا به کی بو یازیقلارین جیگری

درد سلیله ناتوان اولاجاق

 

جهلی تقدیس ائدن آخوندلاریمیز

نه زمان خلقه مهربان اولاجاق

 

گورَسَن بو مخدرات عجم

نه زمان شهرۀ جهان اولاجاق؟

 

اولاجاق بیر گونی که مدرسه لر

آچیلیب، قیزلار امتحان اولاجاق

 

 


قیزلار

 

دیوان معجز شبستری، جلد اول، صفحۀ 058

 

گلستان جهاندا دلبرا بنزَر گُله قیزلار

وئرنده سس سسه اوخشار بعینه بلبله قیزلار

 

محبت عالمین چون خلق ائتدی خالق عالم

او دم بلبیل کیمی سالدی جهانه غلغله قیزلار

 

دولار عطریله مجلس اهل عشقی بیقرار ایلر

ووراندا شانه هر دمده او زلف کالکه قیزلار

 

جمالین هر زمان آئینه ده تزیین ائدر عورت

نچون اخلاقینی ائتمز مزین علمیله قیزلار

 

جهالت بحر بی پایاندی غرق ایلر سیزی آخر

او دریادن گرک علمیله چیخسین ساحله قیزلار

 

اوخویوب یازمیان انسان اولار نامحرمه محتاج

گئدیب اگلشمه ز اعیاریله گر یازماق بیله قیزلار

 

سوادیز اولسا، اولماز هیچ کس اسراریزه واقف

سوادیز اولماسا سریز دوشر دیلدن دیله قیزلار

 

پیمبر امر ائدیب تحصیل ائتمک کل ذیعقله

گرک اهل سواد اولسون تماما عاقله قیزلار

 

جهالت اهلی، اهل علمه دشمندور ازل گوندن

عوامین سوزلریندن اُلمیون تنگ حوصله قیزلار

 

سالار تسبیح یوز یول خرج ائدنده بیر قران باجی

اله چون آلمیوب علم و حسابی جاهله قیزلار

 

دماغین پاک ائدر ینگیله مادرلر مجالسده

سیلر هم شالبنه بورنین دوشنده مشکله قیزلار

 

آنا جاهل، بالا جاهل، معاذالله جهالتدن

گوروم یا ربّ جهاندا قالماسین ئولسین بئله قیزلار

 

چوبوق آلسا اله قیزلار مذمت ایلمزلر هئچ

ووراللار طعنه یوز یردن قلم آلسا اله قیزلار

 

گئجه گوندوز ایشی غیبت او جاهل قیزلارین معجز

اگر واعظ قویا، مشغول اولارلا علمیله قیزلار

 


باجیلار

 

دیوان معجز شبستری، جلد اول، صفحۀ 059

 

قولاق وئرین سیزه وار بیر ایکی سوزوم باجیلار

گئدین یازین، اوخویون ای ایکی گوزوم باجیلار

 

الیمده نامه زبسکه دولانمیشام کندی

ایکی دیزیم گوزی سیزلار، سیزیم سیزیم باجیلار

 

داداشلار ائوده دگیل، ملالار گئدیب درسه

بش آلتی گوندی قالیب باغلی کاغذیم باجیلار

 

گرک کاغذ یازانا یالوارام من هر هفته

و دولدیرام جیبیمه بیر چره ک ئوزوم باجیلار

 

اِویمه گلسه، دییه ر لر دالیمجا بیر پارا سوز

نه قاینانام، نه ننه م وار نه بالدیزیم باجیلار

 

اگر گئدیم ائوینه قورخورام، جلولاردان،

ائویم قالار باشینا، من نئجه گزیم باحیلار؟

 

بویومی گورمز، ائشیتمز سیسیمی نامحرم

اگر یازام، اوخویام کاغذی اوزوم باجیلار

 

نئجه دیوم اونا من هر سوزی بئله یرده

اوتانیرام، ئولورم دوغرودور سوزوم باحیلار

 

اگر دییه م: یاز اوشاقلار قالیبدی تومانچاق

بئجه دیوم بو سوزی ترلیر عارضیم باجیلار

 

"اشیتمیرم سوزوی، گل خانم بیر آز ایره لی"

اطاعت ایلمیوم، نیلیوم قوزوم باجیلار

 

گهی الیم گورونور؛ گه بیله ک، گهی بیله زیک

گهی چنَم گهی قاشیم گهی گوزوم باجیلار

 

ز بسکه تنگه دوشر قلب، راضیم بونا که

گئدیم جهنمه، اما کاغذ یازیم باجیلار

 

اوخور، یازیر هامی ملت خانیملاری، لاکن

الف گورنده دیره ک ظن ائدیر بیزیم باجیلار

 

نشان وئریرن منه، من "معجزه" او مناعی

که تا قافاسینی بو داشیله ازیم باجیلار

 

اولیدی کاش اوخودایدیم به رغم آخوندان

هزار حیف که یوخدی منیم قیزیم باجیلار

 

 


قیزیل گوله سن

 

دیوان معجز شبستری، جلد اول، صفحۀ 061

 

سنی خدا یارادوب دلبرا دیوب گوله سن

نه اینکه ساللیاسان قاش قاباغیوی بیله سن

 

من عاشقم سنه ای یار عندلیب کیمی

جهت او دور که بالا بنزیسن قیزیل گوله سن

 

یارالی خسته کیمی بیقرار اولور گوگلوم

ووراندا شانه جوانیم او زلف، کاکله سین

 

ایلان ووران یاتار اما منیم یوخوم گلمز

نولور که رحمه گلوب بیر گئجه بیزه گله سن

 

اگر دیوم منه بیر بوسه وئر دوداغوندن

دییه ر گناهیدو بو، وئرمرم اگر ئولسن

 

سنه نماز جماعت یاراشماز ای دلبر

فروع دینی قیزیم چونکه بیلمیسن هله سن

 

گناه بیر بو دگیل، آچ رساله نی باخ بیر

هزار حیف که سن بیسواد جاهله سن

 

خدا بها سینه بیر بیستیلیق سوغان وئرمز

اگر قیامته دین متصل نماز قیلاسان

 

منیم دیلیمجه آنان فاطمایا سلام ایله

که خلقیله ائدیسن خیلی بد معامله سن

 

بجای اینکه دیه: لا اله الا الله

کیشی سیز عورته سویلر که قحبه حامله سن

 

گون اورتا وقتی گئدیر مسجده "برایه" طرف

خالا منه ده گوروم خلقی سالمیسان اله سن

 

کیمون جسارتی وار یان باخا سیزین طرفه

عبث یره قویوسان باجی قاپودا گله سن

 

نه عیبی وار اولا گر، جامه غصبی، جا غصبی

نماز وقتی گئچر، قوللاریوی چیرمالاسن

 

"دوداغین ئوپ بالامین!" سویلیسن منی زاره

هزار بار ئوپه رم، بورنونی اگر سیله سن

 

نئجه قوجاغه آلیم من بو طفل معصومی

ئوزی، گُزی قارالیب، سوخمیسان بونی کوله سن

 

آلیب قوجاقینه بیر ناتمیز اوشاق ای وای!

چیچک آماندی یتیش بو اوشاغی پورته له سن

 

گنه گلیر آباجوم نازیله بیزه مهمان

گَل ایندی وئر بو کیفیر آروادیله ال اله سن

 


عیدیانه خانم سوره

 

ئوزون توت آسمانه بیر تماشا ائیله دورنانی

دوشون، گور بیر نه لر خیل ایلیوب خلاق سبحانی

اسر باد صبا هر دم، وئریر جان جسم رنجوره

عصا آلمیش اله دورنا گئدیر موسا کیمی طوره

 

دیریلدی تازه دن ئولموش جهان سیر ایله ای سوره

هوالر دوشدی، قیش قورتاردی، اولدی عید سلطانی

 

بلوطلار سَسلَنیر، تیترَر بنفشه صحن گولشنده

بنفشه تیتره دیکجه پادشاه برق ائدر خنده

نثار ایلر گولنده دشلری لعل و گهر کنده

مثال ایلدیریم گلو، سنده گُستر دُرّ دندانی

 

برای خاطر نوروز مکتبدرن کنار اولدون

لباس تازه گییدین اگنیوه مثل بهار اولدون

تناول ایلدین یدی لَوینی بختیار اولدون

دم فرصتدور ای گل چهره میل ائت هم مربانی

 

دم فرصتدور ای سوره دولان دولان، گز آفتابیله

بش آلتی گون سورا میرزا سیخار جانون کتابیله

ایاقلیق گِی گئدنده درسه، قیز گئتمه جورابیله

ائدر فورا سنی تکفیر، آجیقلاندیرما ملانی

 

زمانی که مسلمان عاشق ریش و سبیل اولدی

اوزاندی ساققلی، ئوتدی عبانی، جبرئیل اولدی

ئوزی جاهل قالیب، اولادی هم خوار و ذلیل اولدی

گئجه گوندوز ووروب باشه اوجالتدی آه و افغانی

 

مین اوج یوز ایل سورا قوت آزالدی اهل منبرده

بوراخدی سققلی ایرانلی یونگولله شدی بیر خیرده

بحمدالله والمنه خانیم قیزلار شبسترده

چراغ علمینی یاندیردی ایشیقلاندیردی هر یانی

 

قولاق وئر معجزه اشعاری چوخ شیریندور ای سوره

اینانما گر دیه واعظ او بد آئیندور ای سوره

نه بایبدور، نه وهابی دور، اهل دیندور ای سوره

مثال قلعۀ پاریس چوخ محکمدور ایمانی

 


ایستر، ایستَمَز

 

مجلس تمام نقل و شراب ایستر، ایستَمَز

وقت نهار شیش و کباب ایستر، ایستمز

 

چوخدور گناهی گُزلرین ای یار دلپسند

لعل لبین کناری ثواب ایستر، ایستمز

 

آچ صفحۀ جمالیوی ایلیم مطالعه

ای ماهتاب، طفل کتاب ایستر، ایسمز

 

یانغین سالیبدی گویلومه عشقین شراره سی

آخر اولور بو خانه خراب ایستر، ایستمز

 

بش یاشی وار قیزین اره ایسترله قونشولار

وئرسین گرک جوابه جواب ایستر، ایستمز

 

آخر توکرله قاننی بو ماه پیکرین

ائتسین گرک او زحمته تاب ایستر، ایسامز

 

ای یار مهربان، بو شمع و بو سن، بو من

بو رختخواب بیر گئجه خواب ایستر، ایستمز

 

ختم ایلیون بو مجلسی یاران دورون گئدَک

معجز یاتیب، آییلسا حساب ایستر، ایستمز

 


گلین

 

بو خیردا قیز نئجه گئتسین ارین یرین سالسون

تکذبانه دئدیم: وئرمه، قوی هله قالسون

 

تکذبان دئدی، قیز مظهر الغرابیبدور،

ئوروج نماز اونا دوققوز یاشیندا واجبدور

 

اگر بو سِن ده قیز بیلمییدی عشق ندور

اوخوردی صیغۀ عقد هئچ او قیزا ملا قدیر؟

 

آخوند تاری، پیمبری چوخ بیلیر یا سن؟

 

دئدیم: بلی بیله دور ای تکذبان احسن

منی چون ایلدی ساکت جواب قانونی

توی ایلیوب اره وئردیم قیزیم هماینی

اونی گئجه یولا سالدوق ولی چوخ آغلاشدیق

 

خوروز بانینا کیمی سویله دیک، چوپوقلاشدیق

گئجه نه وقتدی بیلمم کی قاپی سسلندی،

تکذبان دئدی: دور آچ که ینگه لر گلدی!

 

قاپی آچیلدی: گلوب ینگه لر اوتوردی یره

تکذ دئدی: خالاجان اولدیمی همان فقره؟

 

خالا وئریب حرکت باشینه بش اون دفعه

دئدی قیزیم ناغولوم وار سنه بش اون صفحه

 

مشاطه ال اله چون وئردی قیزله دامادی

مشاطه چیخدی پس عاشیق قاپونی باغلادی

بش اون دقیقه که پئچدی اوجالدی بیر ناله

زواللی قیز چیغیردی مثال بزغاله

 

چکیردی ناله دییردی گلون منی آپارین

ئوتور منی، گئدیرم اِمیزه سنی تارین

قاپی آچیلدی بو اثناده سه سله نیب داماد

دییه ردی: گل آنا احسان ائوین اولا آباد

 

قیزی گوتوردی ال اوسته مثال بیر قونداق

دییردی: بیر نظر ایله بو آلدیقین مالا باق

 

آنا دییه ردی: بالا صبریلن پیشر حلوا

قوجاقلا باس یره وئرمه قولاق به واویلا

 

قیزی قویوب یره داماد آنناسی آلدی

کمال شفقتیله بوینونا قولون سالدی

 

دییه ردی: قیزدا قاچارمی عروس اوتاقیندان

ئوپردی گاه ئوزوندن، گهی دوداقیندان

 

قیزی قوجاقه آلیب قینانا دییه ر کش، کش

و دولدوروب جیبینه بالدیزی نخود کشمش

 

نه کش-کشه نه نخود کشمشه باخیر بی فهم

آیاقلارین یره تاپدیر دییر که من گئدیرم

 

بو سوزلر ایلدی من بینوانی دویانه

پس آغزیم گله نی سویله دیم تکذبانه

 

طلوع ائتدی گونش دوشدی قلب طاقتدن

دئدیم دوروم یاتیم آزاد اولوم خیالتدن

تکذ ده ینگه لریله معا چیخوب پئتدی

سویندیم ئوز ئوزیمه که او گئتدی، سوز بیتدی

 

قولی قیچی اوزادوب باشیمی متکایه

قویاندا، قاپینی شدتله دویدی همسایه

 

دئدیم: نه وار؟  دئدی قیز باش آچوخ، ایاق یالین

قاچوب گلیب بیزه دیممه سنی امام حسین

 

دئدیم کتک آتانین حقیدور، نه اینکه قیزین

گناهی یوخدور او مظلومه نین بیلیرسن ئوزین

 

گئدیب گتیردی قیزی لیک خیلی پژمرده

گوزی شیشوب، سارالوب عارضی دل آزرده

یتیم لر کیمی بوینین اییب پریشان حال

قوجاقلادیم، دئدیم: ای نونهال حزن و ملال

نه سنده واردو قباحت بالا نه آناندا

لباس شرعی گئییندی جهالت ایراندا

سوزون دییه ممدی آزاد آنلیان قسمت

 

در حالتیکه نمو ایتمیوبدی پستانی

"کبیردور" دئدی بیر طفله وئردی فتوانی

اوخودی صیغۀ عقدین آخوند بی پروا

صغیری ایله دی بیر کله قند ایچون کبرا

دئدی سالین کفنی بوینوزا دییون شاخصی

قفانی پارچالادی خلق سویله دی واخصی

 

او چیخدی منره چاک ایلدی گریبانین

جهالت ایلدی برباد معجزین جانین

 


هر زادی آنلار ملک نساء

دیوان معجز شبستری، جلد اول، صفحۀ 067

 

واعظ دئدی که سورۀ یوسفده وار خطا

ایلر بو قصه عورتی بیشرم و بی حیا

 

عشقین نه اولدیغین بیله گر بی خبر باجی

لیلا کیمی اولار مرض عشقه مبتلا

 

تفسیر احسن القصصی بیلمه سین گرک

ئورگتمیون بو قصه نی یاران خانیملارا

 

معجز دوروب ایاغه ئوزون دوتدی منبره

قالدیردی بارماغین دئدی: عفو ایله شیخنا!

 

قرآنی نازل ایلمیش آلله عربلره

بو باره ده دئمک که خطا ایلیوب خدا

 

بو سوره نی ائدنده تلاوت عرب قیزی

بیلمز مگر نه یاپدی زلیخای مه لقاء

 

سالماز خدا کلامی اناثی ضلالته

تهذیب خلق ایجوندی او تاریخ انبیا

 

عشقین سونی بیلر که، ندامتدور، افتضاح

واستغفری لذنبک نی عورت آنلاسا

 

عشقون نه اولدیغین دییه سن آنلاماز بشر

سهو ائتمیسن، بو باره ده دور عرض ائدیم سنه

 

حد بلوغه چون یتیشر قیز، قیزین گوزی

بیر یوسف آختارار که اونا ایلیه جفا

 

تعلیم ائدر طبیعت او مه پاره قیزلارا

اسرار عشقی بیر به بیر ای میر مقتدا

 

لازم دگیل که یوسف الف لامی ئورگه ده

وقتی گلنده هر زادی آنلار ملک نساء

 


ای قیز

دیوان معجز شبستری، جلد اول، صفحۀ 068

 

 

هر ملت ائدر کسب علوم و هنر ای قیز

بیزده یاشادیق دهرده مثل بقر ای قیز

 

ترک ائتدی جهانی آتان ای ماه لطافت

ئورگتدی نه صنعت سنه نه علم کتابت

اوندان سنه میراث فقط قالدی جهالت

اولدین غم ایامیله خونین جگر ای قیز

 

ظن ائتمه غم و غصه دن آزاد اولاجاقسان

اقبال یوزین گولدیره جک، شاد اولاجاقسان

نه قاضیه، نه حاجیه، آرواد اولاجاقسان

که کئف چکه سن قصرده شام و سحر ای قیز

 

دولتلینی دولتلی آلار، یوخسولی یوخسول

ئورتر حاجی قیزلارینین عیبلرین پول

نه سنده هنروار و نه آئینه، نه اوستول

نه فرش، نه سجاده، نه سیم و نه زر ای قیز

 

بیر بوینی یوغول قانماز اولور ار سنه مطلق

لیکن سنه یار اولماز او بی عرضه محقق

زیرا که او نامرد، او فرومایه او الچاق

آلمیش بوشاسین سن کیمی چوخ بی پدر ای قیز

 

وقتیکه سونر آتش نفسی او لعینین

بو "مرد" قابیرقاسین ازه ر تازه گلینین

تاپدار، دییه ر ای قحبه حلال ایله کبینین

رحم ایله مز هر گز سنه او نره خر ای قیز

 

آخرده بوشار ملا که کسمیشدی نکاحین

فورا قووار ائودن سنی او پشت پناهین

افلاکه چیخار شام و سحر شعلۀ آهین

اول گونکه اوشاق ترپنی، قارنین شیشر ای قیز

 

گئتدین اورا بیر جانلی، قاییتدین ایکی جانلی

دردین بیریدی، ایندی مین اولدی آزاواللی

قیزلار اوخوسون اولسون عقللی و کماللی

معجز دییه ر، اما سیزه ائتمز اثر ای قیز

 

 

 

 

 

 


 

 

قیزیم قیز دوغدی

 

دیوان معجز شبستری، جلد اول، صفحۀ 070

 

خبر پلدی کنه ایندی بو ساعت

قیزین بیر قیز دوغوب ساقی بشارت

 

ولی اوقاتینی تلخ ایلمیش چوخ

پدر نوزادین اول کان ملاحت

 

دییه رلر قاش قاباغین تورشادیبدیر

سیزیم داماد او مرد کم فراست

 

"یمخ قیز دوغموسان سن" سویله یرمش

گمان ایلر که قیزدا وار قباحت

 

که یعنی ایسته سیدی نر دوغاردی

اونینچوم ساخلاییب کین و عداوت

 

دانیشدیرمیر نه مدتدور عیالین

چکز خجلت او زاهو بی نهایت

 

منیمدور مژده ساقی لطف قیل تئز

جزاک الله خیرا والبشاشت

 

چو سوز بیتدی گلیب غلیانه ساقی

دئدی ای بوم شوم و بی مروت

 

عجب اوقاتیمی تلخ ایلدین سن

عجب ائتدین منی غرق کسالت

 

اگر داماد سِومیر قیز عیالین

یقینا اوندا یوخ جای ملامت

 

اگرچه نعمت رب العطادور

معاذالله قیزی سویمک نه حاجت

 

مگر بیز انگلیسوق یا فرنگیک

و یا روس، ائتمیه قیزدان شکایت

 

خدا ایرانلیا هئچ وئرمیه قیز

به حق رتبۀ شاه ولایت

 

اره گئتسه نه قدری خرج و مصرف

یری ناراحت اولسا درد و محنت

 

اری ئولدی و یا اینکه بوشاندی

فبشر بالپدر جاء المصیبت

 

گئدنده بیر ئوزی، اما گلنده؟

الهی گلمییدی ساغ، سلامت

 

بیری قارنیندا بیری قوجاغیندا

اوچی یانیندا قد قامت قیامت

 

آتا بیچاره حیران ئوز ایشینده

فجائت بنته بالخمس محنت

 

مسلمان عورتی هئچ ایش گورنمز

حرامدور چون اونا کسب و تجارت

 

الی گورسنسه یا اینکه جمالی

توکر قانین او دم تیغ شریعت

 

اولانماز قیز که بیر عطاره شاگرد

ساتانماز قیز که بیر قصاب کیمی ات

 

آچا بیلمز که دوکان چارسوده

ائده بیلمز که بیر نجاره خدمت

 

اولارمی که، اولا بزازه میرزا؟

اولارمی که، ایده خلقه طبابت؟

 

اولا بیلمز، سوای اینکه دیلنچی

گوره بیلمز بیر ایش غیر از وقاحت

 

ئه ئه ئولدی پریشان اولدی دختر

پریشانه کیم ایلر استعانت

 

یولا دوشدی دیلنچی کاروانی

گه باخ ای حاجی صاخب دیانت

 

گونوزلر همره اوباش و قلاش

گئجه لر همسر ارباب شهوت

 

ضرورت پوزدی اخلاقین فقیرین

خراب اولدی تماما اول ولایت

 

گرک آزاد اولا اوغلان کیمی قیز

چه در صنعت چه در فن کتابت

 

قیچین ئورتسین گرک، آچسین جمالین

وبالی بوینوما روز قیامت

 

کیشی باشینه مرفش سالمیوبکه

اونی هر گون گورور، یا گورمیر عورت

 

جهالت پرده سی تا وار ئوزونده

طلوع ائتمز بیزه شمع سعادت

 

گرک دورسون بابا قیز بیر دکاندا

شریک اولسون گره ک احمدله عصمت

 

پدر ناخوشلادی باغلاندی حجره

نه یاپسین قیز نئجه ائتسین معیشت

 

شکست اولدی قیچی بیچاره زوجین

دایاندی قاپویا فقر و ضرورت

 

طلب باتماز، دکان باغلانماز آخر

اگر آزاد اولا کبلائی شوکت

 

تمام ائتی سوزین معجز بونیله

قولاق وئر بندیه ایله اطاعت

 

 

 


کیشیلر

 

دیوان معجز شبستری، جلد اول، صفحۀ 073

 

بی وفا چیخمیش زن ملای روم

جملۀ عورتلره ایلر هجوم

 

مولل سویلر که محقق بر ملا

"سگ وفا دارد ندارد زن وفا"

 

بیر زلیخا عشق دالینجا گئدیب

سورۀ یوسف اونی رسوای ائدیب

 

مین نفر "یوسف سنه وئررم نشان

عشق صحراسیندا وئرمیش باش و جان

 

آلتی یوز ئولی کیشی غربتده دور

اهل بیتی آتش فرخنده دور

 

صبر ائدیر اون ایل فراق شوهره

اجنبی سوخماز اوتاق شوهره

 

هر گئجه اما "وفالی" شوهری

عیش و وش ایلر یانیندا بیر قری

 


 

وطن

 

دیوان معجز شبستری، جلد اول، صفحۀ 073

 

وطن نه دور نه بیلیر بیسوادی نسوانین

گره گئده اوخویا قیزلاری تکذبانین

 

اشیتدی بو سوزی چون بنده دن تکذبانلار

دولاندیلار باشنا شوقیله قلمدانین

 

اوتوز تومن وئریلیب میزه، صندله فورا

مزیّن ائتدیله دور و برین دبستانین

 

معلمه آچوب آغزین دئدی خانیم قیزلار

تفاوتی گرک اولسون خریله انسانین

 

یی یَر، ایچَر، یاتار ائششک، فقط اگر شیزده

او نحویلن یاشاساز، مثلی سوز او حیوانین

 

جواب وئردیله قیزلار: خیر بیز انسانوخ

اطاعت ایلروخ حکما نه اولسا فرمانین

 

خلاصه اللی نفر قیز صباح و شام اوخویوب

کمال شوقیله شاد اولدی قلبی میرزانین

 

ایگیرمی آی که مرور ائتدی عمر مدرسه دن

نظرلدی اونی بیر بدنطر او موللانین

 

سارالدی رنگی، قارالدی گوزی، ییخیلدی یره

طبیب باخدی دئدی روحی بو مسلمانین

 

چیخوبدی قالب تندن پئدین کفن گتیرین

دواسی فایده وئرمز بونا اطبانین

 

بنات مدرسه زلفین یولاردی سویلردی

حزین نوا ایله ای روزگار بد قانون

 

نه ایله میشدی سنه بو خزانۀ دانش

که چکدون آغ ئوزونه بیله بیر سختدانین

 

گوروب بو حالی دئدی معجز ای تکذ باجی

نه چرقتون بئله گوز یاشینه، نه فیصدانین

 

وطن محبتی اولسیدی اهل ایراندا

او شانلی قصری ییخیلمازدی شاه کسرانین

 


قصیدۀ مسلسله

دیوان معجز شبستری، جلد اول، صفحۀ 075

 

اوزون تومان ایاغینه

گییه ردی چون آنان باجی

قالاردی بیلری ولی

ائشیکده هر زمان باجی

 

دوشکجه تومان آدلی بیر

تومانواریدی اولی

گرک گله خیالووه

گییه ردی قینانان باجی

 

اون آلتی پونزا پامبوقی

چره ک سیه قالینلیقی

گلردی بیر زمان خوشا

اوبی حیا تومان باجی

 

آلاردی پامبوق اوچ چره ک

یایاردی بیر بیز اوستنه

سیریق چکردی آلتی گون

اولاردی بیر تومان باجی

 

دوشه کجه تومان آدینا

دییه ردیلر او دیزلیگی

توتاردی اون آدام یری

اونی گیه نده خان باجی

 

گونی گئچیب آیاقلیغین

جورابی چک باجاقوه

مگر همیشه سیر ائدر

بو وضعله جهان باجی

 

گرک گله خیالوه

اوگون که فرقۀ زنان

عرقچینون قیراغینا

دوزه ردیلر قران باجی

تیگرگه ایله تللرین

یاپوشدیراردی آنینا

و بیر چکون عذارینه

نه شوقیله آنان باجی

 

قویاردی آرخالیغینین

قولونا دگمه یوز عدد

برنجیدن و نقره دن

و شیرلی ساقسیدان باجی

 

و یوز دقیقه دن فزون

چکردی دوگمه لنمه سی

شروع ائدنده صبح دم

باتاردی گون اینان باجی

 

گیرردیلر جورابسیز

مجالسه، محافله

اولاندا جمع بیر یره

گئدردیلر "دولانباجی"

 

هانی او آغ روبندلر

باشوزدا سویلیون گوروم

اوجی دوشردی نافزه

دگل که بو یالان باجی

 

او زینقرولی چپگه نین

زمانی گپئچدی دلبریم

گیه ردی قیزلار اگنینه

گلین اولان زمان باجی

 

تومان چین گییه نلری

نه چون ملامت ایلیسن

اگر بیر عیبی زادی وار

فقیره وئر نشان باجی

 

گئچن زمان ووراردیلار

پیله کلی پرده قاپیا

هانی او پرده لر بو گون

ایا تکذبان باجی

ایا تکذبان باجی

 

آچیلدی باشی خلخالین

زمانی گئچدی چالمانین

باشنا باغلامیر دخی

نه پیر و نه جوان باجی

 

دی بیر گوروم ائوی خراب

نه در پناه پشنه خواب

مگر او قیرمیزیلاری

تیکیب فرشتگان باجی

 

سنه دئمیر که گیمه یل

تناول ایلمه عسل

دییر که ایله خوش عمل

خدای مهربان باجی

 

دئمیر سنه که کسمه تل

وسالما چایدانه هل

دییر سنه که اولما وه ل

وقاریله دولان باجی

 

سوادی یوخدی عورتین

رواجی چوخدی غیبتین

نه حسنی وار جهالتین

بیر آچ گوزون اویان باجی

 

گلین آلاق قلم اله

سالاق جهانه ولوله

دانیشما وقتی وار هله

هله بیر آز دایان باجی

 

آماندی یومما آچ گوزون

سوزینه باخ بو معجزین

مدادی ملچیدر قیزین

دواتی سرمه دان باجی

 

بو معجزین عیالی وار

نه ئوزگه بیر خیالی وار

تمام سیزدن ئوتریدر

بو طرفه داستان باجی

 

 

 

 

+